Võ cổ truyền Việt Nam giữa hai đường biên: Khi huy chương SEA Games đắt hơn bản sắc

Trên sàn đấu tám nhân tám mét tại nhà thi đấu đa năng tỉnh Bình Định, một võ sĩ mười chín tuổi mặc võ phục xanh đứng chờ kết quả. Cậu vừa khép bài Ngọc Trản Tán Cước trong một phút bốn mươi bảy giây, nhanh hơn kỷ lục trước đó mười hai giây. Điểm kỹ thuật: 8,75 trên 10. Điểm thẩm mỹ: 8,50. Điểm độ khó: 9,10. Tổng cộng: 26,35. Kết quả hiện lên trên bảng điện tử: huy chương bạc. Người đoạt vàng là một võ sĩ đến từ Đồng Nai với bài biểu diễn chậm hơn, động tác đơn giản hơn, nhưng đăng ký hệ số độ khó cao hơn theo mẫu biểu mới ban hành ba tiếng trước giờ thi đấu. Khán đài im lặng trong khoảng bốn giây, sau đó là tiếng vỗ tay lịch sự đúng chuẩn nghi thức. Không ai la ó. Không ai đứng dậy. Nhưng trong mắt của người huấn luyện viên đứng ngoài đường biên, tôi đọc được một câu hỏi đã ám ảnh bộ môn này suốt mười lăm năm qua: chúng ta đang đo cái gì trên sàn đấu, thể lực hay giấy tờ? Tôi viết bài này sau bảy năm theo dõi các giải võ cổ truyền toàn quốc, từ các cuộc thi ở Quy Nhơn, Nha Trang cho đến vòng loại SEA Games. Dữ liệu không phản bội, chỉ là ta đặt niềm tin sai chỗ, và trong bộ môn võ cổ truyền Việt Nam, niềm tin đang bị đặt vào một hệ thống chấm điểm vừa cứng nhắc vừa mềm dẻo một cách kỳ lạ. Bối cảnh của câu chuyện này không thể tách khỏi lịch sử mười lăm năm đưa võ cổ truyền vào hệ thống thi đấu quốc tế. Năm 2026, lần đầu tiên võ cổ truyền Việt Nam được giới thiệu tại một số kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á dưới hình thức trình diễn. Đến năm 2026, tại SEA Games tổ chức ở Indonesia, bộ môn này lần đầu xuất hiện trong chương trình thi đấu chính thức, nhưng chỉ với các nội dung biểu diễn quyền. Phải đến năm 2026 tại Myanmar, nội dung đối kháng mới lần đầu được đưa vào, và từ đó đến nay, số bộ huy chương của võ cổ truyền tại các kỳ SEA Games dao động từ tám đến mười hai bộ, tùy theo nước chủ nhà. Song song với việc đưa vào đấu trường khu vực, trong nước tồn tại một hệ thống giải đấu ba tầng: giải vô địch quốc gia dành cho các đoàn mạnh, giải trẻ quốc gia dành cho lứa tuổi dưới mười tám, và hệ thống các giải mở rộng cấp tỉnh. Trên giấy tờ, hệ thống này khá chặt chẽ. Trên thực tế, ba tầng này vận hành theo ba bộ luật khác nhau, với ba hệ thống chấm điểm khác nhau, và đó là điểm khởi đầu của mọi vấn đề. Trước khi đi vào phân tích sâu, cần nói rõ bối cảnh cho độc giả ngoài ngành: võ cổ truyền Việt Nam không phải một môn võ duy nhất, mà là cách gọi tập hợp hàng trăm phái võ khác nhau trên khắp cả nước, mỗi phái có hệ thống bài quyền riêng, cách đứng tấn riêng, cách ra đòn riêng. Việc đưa tất cả vào một khung luật chấm điểm thống nhất là một bài toán có tính nền tảng, không thể giải bằng cách đơn giản hóa biểu mẫu. Tại giải vô địch võ cổ truyền toàn quốc năm nay, ban tổ chức công bố tổng cộng ba mươi chín nội dung thi đấu, trong đó hai mươi hai nội dung quyền và mười bảy nội dung đối kháng, chia theo bảy hạng cân nam và năm hạng cân nữ, cộng với các nội dung biểu diễn đôi nam nữ và đồng đội. Tổng số võ sĩ tham dự là sáu trăm bảy mươi mốt, đến từ ba mươi tám đoàn. Con số đó nghe có vẻ đồ sộ, và các quan chức thường dùng nó để ca ngợi sức sống của bộ môn. Nhưng khi phân tách theo cơ cấu đoàn, bức tranh hoàn toàn khác. Bảy đoàn dẫn đầu - gồm Bình Định, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Quân đội, Cần Thơ và Đà Nẵng - chiếm tới bốn trăm sáu mươi hai trên sáu trăm bảy mươi mốt võ sĩ, tức khoảng sáu mươi tám phút trọn vẹn. Ba mươi mốt đoàn còn lại chia nhau hai trăm lẻ chín suất, trung bình chưa đến bảy võ sĩ mỗi đoàn. Đây là một mô hình tập trung hóa cao độ, và nó phản ánh một thực tế ít ai bàn đến: phần lớn các tỉnh thành không có đủ cơ sở vật chất, huấn luyện viên chuyên trách và kinh phí đưa võ sĩ đi thi đấu xa. Dữ liệu từ ba mùa giải gần nhất cho thấy một xu hướng đáng chú ý. Trong mùa giải cách đây hai năm, số đoàn đăng ký tham dự là bốn mươi hai. Mùa trước, còn ba mươi chín. Mùa này, ba mươi tám. Số võ sĩ trung bình của mỗi đoàn ngoài top bảy giảm từ chín xuống còn sáu. Đồng thời, tổng kinh phí tổ chức giải tăng khoảng hai mươi phần trăm, phần lớn do giá thuê địa điểm, chi phí trọng tài và chi phí chấm điểm điện tử tăng. Điều đó có nghĩa gì? Có nghĩa là bộ môn này đang có xu hướng tập trung hóa theo hướng ngược lại với mong muốn mở rộng cơ sở. Ba mươi mốt đoàn đang dần rút lui hoặc chỉ đưa võ sĩ đi cho có, trong khi bảy đoàn mạnh tiếp tục hút võ sĩ, huấn luyện viên và tài trợ về phía mình. Hệ quả trực tiếp là nguồn võ sĩ cho đội tuyển quốc gia ngày càng mỏng về chiều rộng, dù không thiếu về chiều sâu ở một vài vị trí cụ thể. Khi phân tích độ sâu đội hình - một chỉ số mà tôi và cộng sự vẫn theo dõi qua dữ liệu nội bộ của các trận đấu quốc nội - bức tranh còn rõ hơn. Đội tuyển võ cổ truyền quốc gia hiện có hai mươi ba võ sĩ HLV Y sử dụng thường xuyên trong các trận đối kháng quốc tế. Trong số đó, mười lăm võ sĩ đến từ ba đơn vị: Bình Định (sáu), Quân đội (năm), và Hà Nội (bốn). Nếu một trong ba đơn vị này gặp biến động về nhân sự - chấn thương, chuyển nghề, hoặc đơn giản là không đủ kinh phí - thì đội tuyển mất đi hơn một phần ba trụ cột trong tích tắc. Đây không phải giả thuyết. Mùa giải vừa qua, hai võ sĩ nữ thuộc lứa tuổi hai mươi mốt của Bình Định nghỉ thi đấu để chuyển sang công việc huấn luyện tại địa phương, buộc ban huấn luyện đội tuyển phải đẩy hai võ sĩ mười chín tuổi lên thay. Kết quả ở giải quốc tế sau đó là một huy chương bạc và hai trận thua ở bán kết - thành tích vẫn chấp nhận được, nhưng khoảng cách giữa người thay thế và đàn chị không chỉ là ba năm tuổi nghề, mà còn là khoảng bảy đến tám năm tích lũy kinh nghiệm đối kháng quốc tế. Sự tập trung hóa này không phải lỗi của riêng các đơn vị mạnh. Nó là hệ quả cấu trúc của một mô hình phân bổ kinh phí và cơ sở vật chất tập trung, vốn đã hình thành từ thời kỳ phong trào thể thao thành tích cao được tổ chức theo đầu tư trọng điểm. Trong võ cổ truyền, điều này đặc biệt nghiêm trọng, vì bộ môn không có lợi thế của các môn thể thao Olympic - không có hệ thống giải đấu quốc tế thường niên, không có tài trợ truyền hình lớn, không có học bổng quốc tế cho vận động viên. Nói cách khác, không có dòng chảy tài chính nào bù đắp cho sự thiếu hụt ở cấp cơ sở. Ở đây, tôi cần đưa vào một dữ kiện mà tôi theo dõi trong nhiều năm: chi phí trọn vẹn để một võ sĩ trẻ từ khi bắt đầu tập luyện ở cấp tỉnh đến khi có thể tham dự giải vô địch quốc gia dao động từ một trăm năm mươi đến ba trăm triệu đồng, tùy theo địa phương có hỗ trợ ăn ở, bảo hiểm và y tế hay không. Con số này bao gồm võ phục, giầy, bảo hộ, chi phí tập huấn, đi lại và ăn ở cho mỗi giải đấu. Với một tỉnh miền núi có ngân sách thể thao hạn chế, việc đào tạo một võ sĩ đến cấp quốc gia là một khoản đầu tư mà họ phải cân nhắc so với các môn có khả năng giành huy chương ở nhiều đấu trường hơn. Chưa kể đến một vấn đề mà ít người bên ngoài nhận ra: võ cổ truyền nằm trong nhóm các môn được xếp loại "không trọng điểm Olympia", nghĩa là nguồn kinh phí phân bổ thấp hơn so với các môn Olympic, và hình thức hỗ trợ chủ yếu dựa trên các đợt tập trung ngắn hạn theo từng giải đấu khu vực. Với một quốc gia chỉ có một sân chơi khu vực như SEA Games để phấn đấu, chu kỳ phát triển vận động viên bị nén lại trong những khoảng thời gian rất ngắn. Ngược sáng vẫn nhìn rõ, là lúc mình đã đứng đúng vị trí. Nhưng dữ liệu cấu trúc chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm trên chính cái sàn đấu, trong cách các võ sĩ được chấm điểm và cách họ học để tối ưu hóa cho hệ thống chấm điểm đó. Hãy quay lại hệ thống chấm điểm nội dung quyền. Ở cấp cơ sở, một bài quyền biểu diễn được chấm trên bốn tiêu chí: kỹ thuật động tác, độ khó, nhịp điệu và tính biểu cảm võ thuật. Bốn tiêu chí này, trên giấy tờ, có vẻ hợp lý. Vấn đề nằm ở cách chúng được cân. Ở nhiều cuộc thi cấp tỉnh, tổng điểm chia đều bốn tiêu chí, mỗi tiêu chí hai mươi lăm phần trăm. Ở cấp quốc gia, kỹ thuật và độ khó chiếm tới bảy mươi phần trăm, trong khi nhịp điệu và tính biểu cảm chỉ còn ba mươi phần trăm. Ở các giải quốc tế, tỷ lệ này được điều chỉnh lại theo quy định của liên đoàn khu vực, nơi kỹ thuật và độ khó chiếm khoảng sáu mươi phần trăm. Sự không thống nhất này dẫn đến một hệ quả đặc biệt: các võ sĩ phải có hai bộ kỹ năng, thậm chí ba, tùy vào giải đấu họ tham gia. Một võ sĩ Việt Nam đoạt huy chương vàng quyền tại giải quốc gia có thể thua ngay vòng loại ở SEA Games vì bài quyền đó, khi áp vào tiêu chí khu vực, lại thiếu tính biểu cảm được đánh giá cao hơn. Tôi đã xem lại băng hình mười hai trận chung kết quyền gần nhất ở ba giải đấu khác nhau, và nhận thấy một mô hình đáng lo ngại: tỷ số chênh lệch giữa nhất và nhì trong các trận chung kết cấp quốc gia trung bình chỉ là 0,35 điểm, trong khi khoảng cách giữa nhất và tư lên đến gần hai điểm. Điều này cho thấy ban giám khảo phân biệt rõ nhóm trung bình, nhưng rất ngại tách bạch nhóm dẫn đầu. Trong nhiều trường hợp, các trọng tài chọn giải pháp an toàn: giữ điểm gần nhau để tránh tranh cãi, và chỉ tách biệt thứ hạng khi có sai sót kỹ thuật rõ ràng. Điểm giữa nhất và nhì gần nhau đến mức sự khác biệt có thể nằm ở một chi tiết duy nhất trong bài quyền, và chi tiết đó thường xuyên bị quyết định bởi việc lựa chọn biểu mẫu đăng ký hệ số độ khó hơn là bởi chất lượng biểu diễn thực tế. Đây là điểm mà tôi cho là cốt lõi của toàn bộ vấn đề. Hệ thống đăng ký hệ số độ khó trước giờ thi đấu, khi được áp dụng thiếu linh hoạt, đã tạo ra một sân chơi mà các võ sĩ có thể tối ưu hóa điểm số bằng cách đăng ký hệ số cao cho những động tác họ thực hiện chưa hoàn hảo, thay vì tập trung vào chất lượng biểu diễn. Nói một cách thẳng thắn, một số võ sĩ trong bốn năm gần đây đã học cách chiến thắng bằng giấy tờ, không phải bằng sàn đấu. Đó là lý do tại sao tôi luôn bắt đầu mỗi buổi theo dõi quyền bằng việc kiểm tra ba biểu mẫu khác nhau: biểu mẫu đăng ký hệ số độ khó, biên bản chấm điểm kỹ thuật sau mỗi phần thi, và biên bản họp trọng tài sau mỗi khối nội dung. Trong một số mùa giải, tôi nhận ra rằng một võ sĩ có thể thay đổi biểu mẫu hệ số độ khó sau khi xem đối thủ biểu diễn trong nội dung trước đó. Đây không phải gian lận, đây là lỗ hổng quy định. Nhưng hệ quả là các HLV buộc phải chơi trò chơi dự đoán hệ số thay vì tập trung vào việc nâng cao chất lượng đào tạo. Một so sánh thú vị với các bộ môn biểu diễn khác: môn thể dục dụng cụ, mặc dù có hệ thống điểm độ khó cố định, đã thay đổi sang hệ thống điểm D và điểm E tách biệt, trong đó chất lượng thực hiện động tác động tác được đánh giá độc lập khỏi độ khó đăng ký. Võ cổ truyền Việt Nam chưa làm được điều này. Đây là một khoảng trống có thể lấp đầy bằng một cải cách quy định tương đối đơn giản, nhưng đòi hỏi sự đồng thuận giữa các đoàn mạnh và ban trọng tài quốc gia. Một điểm nữa mà tôi theo dõi và nhận thấy ít được bàn tới: cơ cấu tuổi của các võ sĩ đăng ký nội dung quyền đang thay đổi. Năm năm trước, độ tuổi trung bình của các võ sĩ vào chung kết quốc gia nội dung quyền là hai mươi bảy. Hiện nay, độ tuổi trung bình đã giảm xuống còn hai mươi ba. Xu hướng này ban đầu có vẻ tích cực vì cho thấy sự trẻ hóa đội ngũ. Nhưng khi phân tích sâu, nó cũng phản ánh một thực tế là các võ sĩ có thâm niên thường rời khỏi nội dung quyền để tập trung vào đối kháng hoặc chuyển sang vai trò huấn luyện. Việc mất đi các võ sĩ kỳ cựu đồng nghĩa với việc mất đi tầng truyền thụ kinh nghiệm, và các bài quyền khó, đặc biệt các bài thuộc dòng võ Bình Định với nhiều chi tiết biểu cảm tinh tế, dễ bị đơn giản hóa để phù hợp với kỹ năng của lứa võ sĩ trẻ. Nói cách khác, trẻ hóa đội tuyển không tự động đồng nghĩa với phát triển bền vững nếu không có cơ chế chuyển giao giữa các thế hệ võ sĩ. Ở những môn thể thao có hệ thống giải đấu quốc tế dày đặc, các võ sĩ kỳ cựu thường tiếp tục nắm vai trò dẫn dắt cho đến khi họ đã đào tạo được người kế nhiệm. Ở võ cổ truyền, do tính chất giải đấu không thường xuyên, khoảng thời gian chuyển giao bị nén lại và dễ bị đứt gãy. Bây giờ hãy chuyển sang nội dung đối kháng, nơi câu chuyện có phần rõ ràng hơn. Trong ba mùa giải gần nhất, các trận chung kết đối kháng ở cấp quốc gia có tỷ lệ kết thúc bằng điểm số chiếm khoảng bảy mươi tám phần trăm, trong khi chỉ có hai mươi hai phần trăm kết thúc bằng đòn knock-out hoặc các đòn phạt kỹ thuật theo quy định. Tỷ lệ này có thể so sánh với các môn đối kháng khu vực khác, và nó phản ánh một thực tế là luật chấm điểm hiện hành đang khuyến khích lối đánh an toàn, đợi lỗi đối phương thay vì tạo đột phá. Các chỉ số chi tiết hơn lại càng đáng chú ý. Trong mùa giải vừa qua, số đòn chân trúng mục tiêu của các võ sĩ nam hạng cân sáu mươi kg và sáu mươi lăm kg chiếm tới năm mươi hai phần trăm tổng số điểm ghi được, trong khi các đòn tay chỉ chiếm khoảng hai mươi tám phần trăm. Phần còn lại là các đòn vật, đòn ngã và điểm phạt đối phương. Điều này không có gì bất thường với các môn võ khu vực sông Cửu Long, nơi đòn chân là vũ khí truyền thống. Nhưng vấn đề là các võ sĩ trẻ đang có xu hướng tập trung phát triển đòn chân ở một góc độ và tốc độ nhất định, làm giảm đi tính đa dạng trong kỹ thuật đối kháng. Tôi nhớ vào một buổi tập huấn mùa hè cách đây ba năm, tại một trung tâm huấn luyện ở Đồng Nai, tôi đã hỏi một HLV lâu năm rằng tại sao ông ít khi dạy các học trò đòn tay mở. Câu trả lời của ông làm tôi suy nghĩ nhiều tuần sau đó: "Vì đòn chân được điểm nhiều hơn." Đó là câu trả lời hoàn toàn hợp lý trong logic thi đấu hiện hành, nhưng nó đặt ra một câu hỏi văn hóa lớn hơn: nếu các võ sĩ Việt Nam đang học võ theo logic chấm điểm của một bộ luật cụ thể, thì điều gì còn lại của bản sắc võ cổ truyền khi mà chính các HLV không thể truyền lại những động tác không có lợi thế trên bảng điểm? Bây giờ tôi muốn đi vào một góc nhìn phản trực giác, có thể gây tranh cãi với một số đồng nghiệp trong giới. Vấn đề của võ cổ truyền Việt Nam không nằm ở chỗ thiếu huy chương SEA Games. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang dùng huy chương SEA Games để định nghĩa thành công của một bộ môn có tuổi đời hàng trăm năm. Trong mười lăm năm kể từ khi võ cổ truyền vào SEA Games, số huy chương của Việt Nam ở bộ môn này liên tục nằm trong top ba đoàn dẫn đầu. Đây là một thành tích đáng tự hào theo các tiêu chí truyền thống. Nhưng nếu chúng ta nhìn kỹ vào cơ cấu huy chương, một phần đáng kể là các nội dung quyền, nơi Việt Nam có lợi thế lớn do số lượng phái võ và di sản biểu diễn phong phú. Ở các nội dung đối kháng, khoảng cách với các nước bạn như Thái Lan, Myanmar và Philippines ngày càng thu hẹp, và ở một số hạng cân nữ, lợi thế đã chuyển sang phía đối thủ. Điều đáng nói là các nước bạn đã học rất nhanh từ chính chúng ta. Trong các kỳ SEA Games gần đây, các đoàn Thái Lan và Myanmar thường đưa sang những võ sĩ có nền tảng từ các bộ môn võ bản địa của họ, và huấn luyện họ theo đúng những bài quyền mà chúng ta đang thi đấu. Sự hợp nhất về hệ thống chấm điểm khu vực đã biến bộ môn này thành một cuộc thi mà yếu tố quyết định không còn là tính độc đáo của từng dòng võ, mà là hiệu quả huấn luyện theo khung chung. Nói cách khác, chúng ta đang thi đấu trên sân chơi chính do chúng ta khởi xướng, nhưng luật chơi lại dần trở thành một luật chơi chung không còn tôn vinh sự đa dạng phái võ như lợi thế chiến lược. Trong bối cảnh đó, việc chỉ tập trung vào số huy chương - dù cao đến đâu - là một chỉ số thành công ngày càng phiến diện. Một góc nhìn thứ hai, có thể gây khó chịu cho một số lãnh đạo ngành: bộ môn này đang đối xử với các võ sĩ nữ theo mô thức hai tiêu chuẩn rất rõ ràng. Dữ liệu từ các giải gần đây cho thấy các nội dung nữ có số bộ huy chương ít hơn khoảng ba mươi phần trăm so với nam, dù tỷ lệ võ sĩ nữ đăng ký tăng đều trong năm năm qua. Ở một số giải quốc gia, các nội dung nữ trong những khối cân nặng thấp thường gộp lại, trong khi các khối tương ứng ở nam vẫn được tách riêng. Việc này không được nói ra, nhưng các HLV nữ tôi tiếp xúc đều biết. Một HLV tại Cần Thơ đã nói với tôi vào năm ngoái, khi chúng tôi cùng ngồi ở khán đài: "Các em nữ có điều kiện tập luyện không kém gì nam, nhưng cơ hội thi đấu ít hơn, cho nên việc được chọn đi thi quốc tế cũng ít hơn." Câu nói này, trong giới võ cổ truyền, không phải là một phát hiện mới mà là điều ai cũng biết nhưng ít ai dùng dữ liệu để chứng minh. Khi thương mại hóa bộ môn này còn yếu, việc đối xử với các nội dung nữ như một phần phụ của chương trình thi đấu có thể được biện minh bằng lý do ngân sách. Nhưng đến thời điểm này, khi tổng số võ sĩ nữ đăng ký đã chiếm gần bốn mươi phần trăm, việc tiếp tục duy trì cơ cấu huy chương lệch như vậy không thể chỉ được giải thích bằng câu chuyện ngân sách. Đây là một lựa chọn cấu trúc, được đưa ra âm thầm qua nhiều năm, và hệ quả là các võ sĩ nữ có ít động lực hơn để theo đuổi sự nghiệp đỉnh cao. Khi sân trống, tiếng vỗ tay vang nhất là của chính mình. Trước khi kết thúc, tôi muốn đưa ra một vài dữ kiện cụ thể có thể kiểm chứng được, dành cho độc giả muốn theo dõi sâu hơn. Trong mùa giải quốc gia gần nhất, giải được tổ chức tại Bình Định từ cuối tháng ba đến đầu tháng tư, đoàn Bình Định dẫn đầu bảng tổng sắp với mười bảy huy chương vàng, tiếp theo là Hà Nội với mười hai, Thành phố Hồ Chí Minh với chín, Quân đội với tám và Đồng Nai với bảy. Bốn đơn vị còn lại trong top mười có tổng cộng mười một huy chương vàng, trong khi ba mươi mốt đoàn còn lại chia nhau bốn huy chương vàng, tất cả đều ở các nội dung quyền trẻ. Về mặt cá nhân, võ sĩ Nguyễn Văn Cường của Bình Định đã bảo vệ thành công chức vô địch hạng cân sáu mươi lăm kg nam với ba trận thắng liên tiếp, trong đó trận chung kết kết thúc bằng điểm số sát nút mười chín trên mười lăm sau ba hiệp. Võ sĩ Trần Thị Lệ của Cần Thơ đoạt huy chương vàng ở hạng cân bốn mươi tám kg nữ sau khi vượt qua ba đối thủ, trong đó có đương kim vô địch SEA Games của đoàn Quân đội. Ở nội dung quyền, võ sĩ Phạm Minh Tuấn của Đà Nẵng đoạt điểm số cao nhất của mùa giải ở bài Tứ Tượng Quyền với tổng cộng hai mươi tám phẩy bảy mươi điểm, phá kỷ lục giải đấu cũ là hai mươi tám phẩy năm mươi lăm. Những con số này đáng được nhớ vì chúng tạo ra một bức tranh có thể so sánh giữa các mùa giải. Nhưng điều đáng nhớ nhất có lẽ không phải là các con số, mà là câu hỏi phía sau chúng: sau mười lăm năm có mặt ở đấu trường khu vực, bộ môn võ cổ truyền Việt Nam đang trên đường trở thành một môn thi đấu hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế, hay đang dần đánh mất chính những nét làm nên bản sắc của nó? Khi giải đấu tiếp theo diễn ra vào cuối năm nay, tôi sẽ lại ngồi trên khán đài, ghi lại từng biểu mẫu hệ số độ khó, từng biên bản chấm điểm, từng trận chung kết quyền có điểm số chênh lệch dưới nửa điểm. Tôi không chờ đợi một kết luận. Tôi chỉ chờ đợi để xem liệu trong bốn năm tới, số đoàn đăng ký có tiếp tục giảm, và liệu tỷ lệ huy chương nữ trên tổng số huy chương có thay đổi sau những cuộc tranh luận mà các huấn luyện viên nữ đang dần dám nói ra công khai. Nếu những con số đó thay đổi, thì có nghĩa là bộ môn đang thực sự tự điều chỉnh. Nếu không, chúng ta có thể tiếp tục giành huy chương SEA Games trong khi để mất một phần linh hồn của sàn đấu.